Transgenders en mensenrechten

discriminatie2Eén van de vervelende zaken waar transgenders mee worden geconfronteerd is het ongenuanceerd op één hoop geveegd worden met homo’s en lesbo’s. Nu zijn veel transgenders inderdaad homoseksueel of lesbisch maar er zijn er nog meer die heteroseksueel zijn. Het probleem is dat de meeste mensen het verschil tussen seksuele geaardheid en gender identiteit niet weten te onderscheiden.

En dat is vervelend, heel vervelend zelfs. Waarom eigenlijk vind ik dat vervelend vraagt je je wellicht af? Welnu, dat zal ik maar eens haarfijn uitleggen want de afgelopen tijd is me weer duidelijk gebleken dat het nodig is om uitleg te geven. Een voorbeeld: kort geleden was ik bij een lijsttrekkersdebat van Groen Links in Amsterdam ten behoeve van het Europees Parlement. Het onderwerp van de avond was diversiteit en uit de discussies en beantwoording van enkele vragen die ik stelde bleek dat de aanwezige politici (en een groot deel van het publiek) inderdaad geen flauw benul heeft van het begrip gender, laat staan het begrip trans-gender.

De gevolgen van die maatschappelijke onkunde met het fenomeen, waar zovelen direct en indirect mee te maken hebben en dat hun leven in meer of mindere mate (en soms volledig) beheerst, zijn groot. Neem bijvoorbeeld de emancipatie nota van het kabinet. Plasterk en zijn ambtenaren hebben een prima nota geschreven voor homo’s en lesbiennes. Biseksuelen worden nauwelijks genoemd en transgenders worden volledig gemarginaliseerd (slechts 3 van de 53 aangedragen onderwerpen die voor de emancipatie van transgenders van belang zijn, zijn in die nota opgenomen). De nota heet dan ook ‘Gewoon homo zijn’. Als transgender kan je alleen met zo’n titel al niks want de relatie met het begrip gender ontbreekt weer eens. De verwantschap tussen de LGB-scene en transgenders zit hem hoogstens in deels vergelijkbare maatschappelijke afwijzing en daarvan afgeleide problematiek. Maar daar houdt het dan ook al snel op.

Want, veel transgenders (transseksuelen met name) hebben medisch ingrijpen nodig, operaties zelfs. Ze hebben intensieve maatschappelijke begeleiding nodig rond coming out en bij het omgaan met de effecten van hun (trans)gender identiteit op hun dagelijks leven (coping dus).  De maatschappelijke afwijzing is doorgaans scherper, de economische teruggang is iets waar geen transgender die in de door hun gekozen genderrol optreedt aan ontkomt, de curatele waaronder je gesteld wordt door de medische stand bij het doorlopen van het proces van geslachtsverandering, het verbaal en fysieke geweld zijn heftiger en ga zo maar door. De huidige ‘homonota’ houdt er geen rekening mee met als argument dat men niet weet. Pontius Pilates is er niks bij.

Maar er is veel meer aan de hand. Op de betreffende verkiezingsbijeenkomst waren er maar zeer weinigen in de zaal die konden zeggen dat hun mensenrechten daadwerkelijk aangetast worden, elke dag weer. Het publiek beziend wellicht zelfs niemand. Behalve dan de twee transgenders in die zaal.

Die mensenrechten situatie van transgenders is ernstig. Niet alleen in het buitenland, waar wij in Nederland vaak het beeld van hebben dat het daar slechter is dan in Nederland, maar net zo goed in ons eigen land. Want de Nederlandse wet is schandalig als het gaat om de bescherming van transgenders en de overheid gedraagt zich als een zorgeloze moeder. Een moeder die niet de minimaal noodzakelijke zorg verstrekt. Want wat is het geval?

Enkele van de belangrijkste mensenrechten zijn het recht op zelfbeschikking en het recht op integriteit van het eigen lichaam. En precies die twee rechten worden door de Nederlandse wet niet gerespecteerd en door de overheid niet verdedigd. Heel eenvoudig komt het er op neer dat het nog steeds zo is dat wanneer een transseksueel (dat is een transgender die ook een fysieke geslachtsverandering nastreeft) het geslacht wil laten veranderen, dat die transseksueel dan moet aantonen onvruchtbaar te zijn. En nu vraag ik je toch, is dat niet een ontzettend archaïsche en verouderde wet? Heeft de overheid het recht om te eisen dat een transgender het eigen lichaam moet laten mutileren omwille van een geslachtsverandering? Durf je, wil je of kan je de betreffende operatie niet aan dan kan je niet van geslacht veranderen en zul je tot je dood in het ‘verkeerde’ geslacht worden aangeschreven en benaderd. Met alle gevolgen van dien. En waarom zouden transseksuelen eigenlijk onvruchtbaar moeten zijn? Is de overheid bang dat het erfelijk is of zo? Trouwens, hoe zit het dan met al die transseksuelen die een geslachtsverandering doormaken terwijl ze al kinderen hebben? En waarom moet een geslachtsverandering via de rechtbank plaatsvinden waardoor transseksuelen volslagen onnodig op hoge juridische kosten worden gejaagd? Alleen al de onvruchtbaarheidseis vergt dus dat er inbreuk wordt gemaakt op de integriteit van het eigen lichaam. En dat verhoudt zich niet met het mensenrechten statuut dat Nederland ondertekend heeft. Ergo, Nederland schendt van 30.000 tot 100.000 burgers structureel de mensenrechten.

En dan de zorg. Het is in het Nederlandse zorgstelsel zo geregeld dat het normaal is dat transgender vrouwen geen borsten hebben. Borstvergroting wordt immers niet vergoed. Borstreconstructie na borstkanker overigens wel omdat de overheid vindt dat het hebben van borsten voor vrouwen een identiteits bepalend secundair geslachtskenmerk is. Niet dus voor transgender vrouwen. Die zijn blijkbaar voor diezelfde overheid geen vrouwen. Interessant is om vast te stellen dat zelfs het College Van Zorgverzekeraars (de club waarin de zorgverzekeraars verenigd zijn en die de diagnose behandel combinaties voor wat betreft de zorgverzekering bepaald) recent aangegeven heeft dat die borstvergroting natuurlijk mogelijk moet zijn en vergoed behoort te worden. Minister Klink vindt van niet en legt het advies naast zich neer. Sinds Hoogervorst zijn besluit om bij de introductie van het nieuwe zorgstelsel in januari 2005 de behandelingen gericht op aanpassing van de secundaire geslachts kenmerken uit het pakket te halen is er dus een trieste situatie waarbij veel transgender vrouwen op hoge kosten worden gejaagd om fysiek te kunnen voldoen aan het maatschappelijk zo dominante vrouwbeeld. Met alle gevolgen van dien. Zelf betalen dus en dat voor een groep die doorgaans een flinke aderlating heeft moeten  doen op het inkomen en de mogelijkheid voor pasend werk als gevolg van hun transitie. Rechtsongelijkheid troef wat dat betreft. De politiek hult zich tot dusver in stilzwijgen. Geen kamervragen, geen steigerende kamercommissie van volksgezondheid. Niets van dat al.

Dit zijn slechts enkele voorbeelden. Dan heb ik het hier nog niet eens over de structurele uitsluiting die veel transgenders ervaren bij vele competitiesporten wat door de overheid wordt toegestaan, de zo goed als ontbrekende maatschappelijk hulp, de ronduit beroerde financiële middelen die voor deze groep beschikbaar worden gesteld om hun belangen te kunnen behartigen en ga zo nog maar even door.

De afgelopen jaren is er een bundeling tot stand gekomen van een aantal organisaties in het Transgender Netwerk Nederland (TNN). Dat TNN zit aan de overlegtafel met ministers en ambtenaren, zorgverzekeraars en allerlei andere instanties en verricht geweldig werk voor de versterking van de positie van transgenders. Maar het is een overleg en onderhandel club. Het is ook de club die door de minister is aangewezen als de belangenbehartiger voor transgenders. TNN is geen emancipatorische organisatie, kan dat ook niet zijn zonder de eigen positie in de diverse overlegsituaties mogelijk aan te tasten. Duiken we in het verleden van het feminisme en de homo beweging dan weten we dat we de emancipatie van vrouwen en gay’s in een drietal golven tot stand hebben zien komen. Van het ongedaan maken van discriminerende wetgeving en vervolging (bij homo’s), via het introduceren van gelijkberechtiging tot in de laatste golf het vergroten van volledige maatschappelijke integratie. Zowel het feminisme als de homo beweging zitten al lange tijd in die derde emancipatiegolf of hebben zelfs die al genomen.

Zo niet transgenders. Wij ervaren nog discriminerende wetgeving. Wettelijk ondersteunde ongelijke behandeling (wetten in strijd met artikel 1 van onze Grondwet zelfs). Nog steeds naar het feminisme en de ontwikkeling van de homo emancipatie kijkend zien we dat die eerste fase voor die groepen doorlopen is door op de barricaden te klimmen. Van Suffragettes en Dolle Mina’s tot COC en Gay Pride. Transgenders zijn nog in die eerste fase maar door de (natuurlijke) behoefte aan onzichtbaarheid bij de meesten ontbreekt een ‘barricaden mentaliteit’. En dat moet maar eens veranderen.

Ik streef de emancipatie van transgenders na. Dat betekent de barricaden op, protest en demonstraties en activisme. Binnen de trangender gemeenschap (als die al bestaat) is de enige activistische club ‘de Noodles’ in Amsterdam. Een activistisch Queer Collectief. Sinds kort is er ook nog QueerNL, een groep die zich met name met internationale mensenrechten bezighoudt. Naar mijn mening is er behoefte aan en ruimte voor een transgender activistische groep die zich richt op mensenrechten en gelijkberechtiging van transgenders in Nederland. Dicht bij het parlement en creatief in het actie denken en actie voeren. Liefst in samenwerking met mensenrechtenorganisaties als Amnesty International en andere organisaties (ook uit de LGBT scene) die de emancipatie van transgenders ondersteunen.

Langzaam maar zeker melden zich mensen die ook een mogelijkheid zien om de belangen van transgenders te verdedigen en de rechten te verbeteren. Een klein begin is er al. Zowel de ‘herdenking’ van het verschijnen van de transgender marginaliserende kabinetsnota ‘Gewoon homo zijn’ in april (1 jaar na verschijnen) als een transgender mensenrechtendag voorafgaand aan de Roze Week (waarin we uiteraard ook weer een marginale rol zijn toegedacht) zijn prima momenten om ons te roeren. Mochten mensen willen aanhaken dan kan dat. Jullie weten me te vinden.

Alice © 2009

4 thoughts on “Transgenders en mensenrechten

  1. @Vreer Dit stukje is deels een oproep maar verder niet veel anders dan een verwoording van gedachten. Natuurlijk is dit vooral een schrijfplek voor me. De bezoekcijfers zorgen er gelukkig voor dat veel mensen kennis nemen van wat ik hier schrijf. In ieder geval fors meer dan het totaal aan politiek actieve transgenders. Maar goed, zie het dan ook niet als een oproep die alleen hier aan de orde is. Natuurlijk zing ik vrolijk rond in ‘het veld’ om te zien hoe we dit opbouwen en uitbouwen. Reanimaties van een aktiesite die eerder opgezet is zal bijvoorbeeld ook wel aan de orde zijn en binnenkort probeer ik in ieder geval zoveel mogelijk mensen een keer bij elkaar te krijgen om onder het genot van hapjes, drankjes, muziek en elkaars gezelschap een echte start te maken. Er volgt dus meer.

    @anderen Jullie zijn meer dan welkom natuurlijk.

  2. Ben het helemaal met je eens dat er nog heel veel actie ondernomen kan worden en daar doe ik ook al te graag aan mee. Ik denk wel dat TNN nog heel veel potentie heeft, vooral voor de toekomst.

    Ik maak me zelf ook wel eens behoorlijk druk over de geringe actie bereidheid, een mix van apathie en zo onzichtbaar mogelijk willen zijn waar nog geen blanke heteroman wat mee zou bereiken. Daar valt naar mijn idee dus heel veel te winnen.

    In elk geval, als je ergens m’n inbreng kan gebruiken dan weet je me te vinden😉

  3. Even een reactie met mijn TNN pet op.
    TNN is bepaald niet te beroerd voor directe actie, maar het moet inderdaad wel zorgvuldig gebeuren. Liefst op meerdere fronten. Dat is waar we mee aan de slag gaan nu.
    Je idee van een “herdenking” vind ik leuk. Ik kan niet in mijn eentje zeggen in hoeverre TNN daar als organisatie zelf wat mee doet (breng maar aan) maar ik kan me voorstellen dat de Noodles wel zin hebben om me te spoken. Trek ze er maar bij.

    Persoonlijk vind ik je methode van oproepen niet zo heel handig: alleen op je blog oproepen dat anderen zich kunnen aansluiten werkt doorgaans heel slecht. Beter werkt niet zelf aansluiting zoeken bij andere groepen dan wel ze bij jouw initiatief te trekken. Dan kun je ook klagen als ze niet mee willen doen. Dat is de anarchistische manier van doen. Dit de individualistische.

Reacties zijn gesloten.