Erwin Olaf

Soms kom ik beelden tegen, foto’s, schilderijen, objecten, die een diepe emotie teweeg brengen. Niet vaak, maar af en toe zijn ze er. Ik heb dat met de schilderijen van Edward Hopper onder andere. Tijdloze werken als Nighthawks, New York Movie en Hotel Window zijn de werken die me beroeren.

Recent was ik in het fotomuseum in Den Haag (ik raadt iedereen aan om daar geregeld langs te gaan) om een tentoonstelling over Man Ray en zijn werk te bekijken samen met mijn oudste zoon. Ik ga er binnenkort weer terug want opnieuw werd ik diep geraakt door sommige werken. Man Ray’s portretten zijn geweldig.

In de lobby van het museum stonden ansichtkaarten en er hing een poster van een fotograaf die mij tot dan toe ontgaan was: Erwin Olaf. De poster pakte me zogezegd en ik heb een stapeltje ansichten gekocht van foto’s van hem en van Man Ray. De twee hebben een onderlinge relatie die me aanspreekt. Daarna ben ik me een beetje gaan verdiepen in het werk van deze man die drie jaar ouder is dan ik en geboren werd in Hilversum. Het is verbijsterend werk en naarmate ik er meer van zie wordt ik meer toe aangetrokken. En ik weet nu waarom. Er is een nieuwe tentoonstelling in Antwerpen die vanaf 7 februari Erwin Olaf’s werk laat zien. Ik ga er zeker naar toe.

1c390346b85a4403428da6a5e0894ce0

De jonge vrouw op de foto (het is heus een foto) heeft een uitstraling die ik herken. Ze kijkt in eerste oogopslag uitdrukkingsloos langs de camera. Kijk ik langer naar haar dan zie ik dat ze erg mooi is, tenminste in mijn ogen. Ze is jong en kijkt naar iets of iemand waarvan ze iets verwacht. Alsof ze net een vraag gesteld heeft en een gezichtsuitdrukking heeft die bij die kwart seconde hoort voordat de ander het antwoord geeft. Ze kijkt niet boos en de vraag was dus niet negatief. Maar ze kijkt wel onderzoekend alsof ze een onthulling verwacht. Mijn dochter denkt dat ze aan haar vriendje of ex vraagt waar die gisterenavond was. Het is erg gemakkelijk om bij het beeld een heel verhaal te verzinnen. Daar zit hem de kracht van Olaf, net als die van Man Ray en de schilder Hopper. Een uitdrukking in een gezicht, een pose die een beeld schetst dat je net niet kunt beetpakken maar je bijna dwingt om er een scene bij te bedenken. Maar Olaf doet meer.

caroline

Op deze foto is een vrouw te zien, de schoenen uit die in een verstilde pose is geplaatst in een zestiger jaren interieur. Ze zit er vooral berustend bij. Het glas heeft een bodempje en aan de vorm er van te zien is het whiskey of iets dergelijks. Sterke drank in ieder geval. Ze zal het wel nodig hebben. De foto is van een filmische kwaliteit en drukt een pijlloze diepte aan. Leed zelfs. De vrouw rouwt. De foto van de jonge man die geknield in de kamer zit en in de vertwijfeling van zijn verdriet zijn hand langs zijn neus haalt is meesterlijk. Het is het icoon van de rouwende mens wat mij betreft.

6d2ed650e2622132bc0a451c905e3a0c1

De mooiste foto uit deze serie die passend ‘Grief’ heet is die van een jong meisje dat op haar zondag’s is gekleed. Tot in de puntjes verzorgt. Een onschuldig kind in een vreemde kamer met een koffer open op het bed achter haar. Ze staat er eenzaam bij. Het licht door de vitrage is bleek, buiten schijn de zon niet maar het regent ook niet want er is genoeg licht. Het lieve kind kijkt enigszins onwezenlijk van zich en de camera af. Ze wacht op wat er gebeuren gaat. In het verhaal in mijn hoofd is ze net terug van de kerkdienst. Een begrafenis van een goede oom of tante, iemand die belangrijk voor haar was maar waar ze niet in de buurt woonde. Ze is immers in een hotelkamer.

picture-14

Alle drie de foto’s stralen dezelfde eenzaamheid uit als de schilderijen van Hopper. New York Cinema van Hopper laat het meisje van de kaartjes in gedachten verzonken naast de zaal staan. Geen verbinding met het publiek in de zaal en niet met de film die draait. Ze staat er alleen en denkt. Er schuilt eenzaamheid in, niet verveling maar eenzaamheid.

nymovie

Ik kan niet kiezen tussen Olaf en Hopper. Ze raken me beide. Olaf omdat hij foto’s maakt met een onvoorstelbaar realisme en een absolute verbeelding van ingehouden emotie. De kleuren zijn geweldig en onderstrepen het beeld als het ware. De enscenering laat een sobere inrichting zien, netjes opgeruimd (te netjes) en plaatsbaar in een specifiek tijdsperk. Ondanks het gevoel van droefheid en eenzaamheid doen de foto’s me verlangen naar die tijd. Er zijn geen telefoons en andere lawaaimakers aanwezig. Niets verstoord de rust in het beeld. Er is balans. De rouw in de foto’s in deze serie is diep en absoluut maar niet afschrikwekkend. De man zou ik een arm om de schouder willen leggen, met de vrouw zou ik samen willen zwijgen en met het meisje zou ik poeziealbums willen volschrijven met kwetsbare gedichtjes. Het is dat effect dat de foto’s van Olaf op me hebben en de reden waarom ik grote bewondering voor de man zijn werk heb. Ga ik terug naar de eerste foto die ik hier bespreek dan heeft de fotograaf en vrouw gekozen met een natuurlijke schoonheid die zeldzaam is. Nauwelijks make, een subtiele haarband in het lange haar en een eenvoudige maar beslist sierlijke jurk. De wenkbrauwen perfect geëpileerd. Het figuur perfect, een jonge vrouw in de bloei van haar leven. Niet opgejaagd door een dolgedraaide maatschappij maar in balans, hoewel wel verontrust gegeven haar vragende blik. De ware kunst van de foto zit hem in de compleetheid. De perfecte technische afwerking, de lichtval, enscenering, modelkeuze, kleding, make up en bovenal stemming. En dat voor een fotograaf die ook heel commercieel werkt voor grote ondernemingen die zijn werk afnemen voor reclamedoeleinden. Een begenadigd kunstenaar van het niveau van Man Ray.

Alice Verheij © 2009

Advertenties