Schrijvers zijn ingewikkelde mensen

Het bovenstaande filmpje over Ernest Hemingway laat mijn favoriete schrijver zien en zijn Nobel prijs speech horen.

Het schrijverschap dwingt me regelmatig tot reflectie. Reflectie op mezelf, reflectie op de wereld waarin ik leef en beweeg en reflectie op het schrijverschap zelf. Er is al veel over gezegd en ongetwijfeld ook geschreven maar het schrijven is een vreemde kunstvorm. De beleving van de schrijver, de creatie zelf en het publiek dat de pennenvruchten leest hebben allemaal hun eigen dynamiek. Regelmatig moet de lezer moeite doen om die in gedachten met elkaar te verbinden en nog regelmatig heeft de schrijven moeite om een verbinding niet al te nadrukkelijk tussen zichzelf en de tekst te laten ontstaan. Of juist wel.

Het ingewikkelde is dat het alle kanten op kan gaan. De onbegrepen schrijver is vaak de onbegrepen tekst van een schrijver die zelf wel begrepen wordt. De lezer slaagt er niet altijd in om het verschil te zien tussen een persoonlijke noot van de schrijver in het stuk en het stuk als een op zichzelf staand werk. Het gevolg laat zich raden: de verwarring wordt groter. Zoals veel anderen is er in mijn schrijfwerk soms expliciet en vaak impliciet een persoonlijke overweging te vinden die met mij of mijn leven te maken heeft. Stemmingen slaan neer op teksten en het is bijna onmogelijk om dat niet te laten gebeuren. Sterker nog, het vaak heilzaam om dat juist wel tot stand te brengen. Die verbinding dus.

Toch zou het verkeerd zijn als alle werk gelezen wordt als een persoonlijke overweging. Vaak genoeg is een gedicht of ander werk dat ik maak weliswaar doorspekt met persoonlijke gevoelens en ervaringen maar dan slechts als bouwblok van het werk. Als component, niet als fundament en zeker niet als ziel. Zo kan ik in opperbeste stemming een droef gedicht schrijven of een vrolijk anekdotisch verhaal terwijl ik in mineur ben. Wàt er op zeker moment uit de pen vloeit en publiek bezit wordt komt lang niet altijd overeen met mijn gedachten, gevoelens of overwegingen van het moment. Het kan heel goed zijn dat een tekst moet opgroeien in een aantal dagen of weken om dan ineens in kort bestek te landen. De enige nabewerking die ik doe is dan tekstcorrectie bij nalezing. Maar de bron van de tekst is verleden.

Natuurlijk is het mij net zo onmogelijk om delen van mijzelf uit mijn werk te houden als het de lezer onmogelijk is om delen van mijn teksten niet als een weerspiegeling van mijn gevoelens van dat moment te zien. Uiteindelijk is schrijven een asynchrone bezigheid. De lezer komt altijd te laat, net als de schrijver. In tekst gevangen gevoel is als dauwdruppels. Ontstaan in de nacht, neergeslagen in de ochtend en verdampend overdag. Ach, ik ontkom er niet aan om zo nu en dan juist wel mijn beleving te delen waarbij die beleving nog steeds bij mij is als de lezer die tot zich neemt. Intens verdriet of juist vreugde zijn emoties die ik – gelukkig – gemakkelijk in tekst uitstrooi. Die lezers die mij van nabij kennen kunnen dan schrikken of juist blij worden, de anderen hoogstens emoties krijgen over de tekst zelf.

In zekere zin hebben schrijvers en beeldende kunstenaars een sterke overeenkomst die hen bindt. Ze scheppen zonder publiek en het publiek ervaart zonder dat de kunstenaar er bij is. Zowel kunstenaar als beschouwer hebben een eigen context, een eigen tijdservaring en bijna per definitie is die kloof onoverbrugbaar. Zoveel anders is het bij de podiumkunsten. Wat er op het podium gebeurt wordt direct ervaren, de reactie is instant. Dat geld voor de waardering maar ook voor de afkeuring. De artiest heeft meestal een interactie met het publiek en voor de echte podiumartiesten geeft dat een kick. Zo niet voor de meeste schrijvers en beeldende kunstenaars. Zij werken, zweten en zwoegen in het verborgene en de reacties van hun publiek ervaren ze niet direct en soms bijna nooit. In zekere zin zijn het emotionele kluizenaars. Zelf voel ik me ook zo.

Het wordt spannend als de kloof moedwillig overbrugd wordt. Die sprong van schrijver of beeldend kunstenaar naar het publiek gebeurt doorgaans in het theater door middel van voordracht of performance of als deel van een gezamenlijk project. Inmiddels heb ik kunnen ervaren wat dat betekent. De directe reactie op een voordracht of ander optreden, de blikken van het publiek. De verveling soms of juist de bewondering of emotie die gespiegeld wordt. Het is een verrijkende ervaring die zo nu en dan opgedaan moet worden zodat ik er door gevoed wordt. Maar het echte werk gebeurt toch nog steeds binnen mezelf en op een beschermde plek waar ik alleen kan zijn, ongestoord door die verwarrende en veeleisende wereld.

Ik vindt schrijvers ingewikkeld, ik vindt mezelf ingewikkeld en ik vindt sommige beeldend kunstenaars die ik een beetje ken ook ingewikkeld. Het ingewikkelde zit hem denk ik in het alchemistische karakter van het creeëren én is het beschouwen van de kunst die zo vaak een warrig beeld geeft van de werkelijkheid van de kunstenaar. Beelden of teksten die je moet beschouwen, lezen, opnieuw bekijken en herlezen, verteren, herkouwen en uiteindelijk in je systeem laten opnemen. De waardering komt niet bij de eerste blik, net zo min als de juiste interpretatie. Het is die tweede blik, de moeite om te doorgronden die mij als lezer of beschouwer verteld waar ik mee te maken heb.

Dus, lief publiek, lees mijn teksten en vermaak je er mee, laat je raken, ontroeren, blij of boos worden. Maar weest voorzichtig om te snel conclusies te trekken uit wat je leest. Want wat er staat is niet de werkelijkheid of juist wel wel maar dan nooit volledig. Voor mij blijft mijn werk een kunstuiting, zelfs als het een column is waar ik inga op een maatschappelijke dwaasheid.

De komende weken zal het rustiger worden op deze schrijfplek. Mentale retraite en platweg vakantie gaan mij beroven van de mogelijkheid en de wil om veel te publiceren hier. Augustus wordt hopelijk een louteringsmaand om in september weer te gaan bloeien. In de komende weken worden mijn gedichten en verhalenbundels definitief samengesteld om ze daarna beschikbaar te stellen aan wie er interesse in mocht hebben. Daarnaast vergt het werk aan mijn roman meer inzet dan tot nu toe. Dus naast rust zal ik vooral offline mijn schrijfwerk voortzetten op een enkele oprisping na.
Allemaal een mooie zomer gewenst, wees voorzichtig, wees blij, hou van jezelf en de wereld en doe niets wat ik ook niet zou doen.

Alice © 2009

3 thoughts on “Schrijvers zijn ingewikkelde mensen

  1. Schrijven is voor iemand met een literaire ambitie in de eerste plaats toegeven aan wat in je opkomt; in de tweede plaats het merendeel daarvan schrappen, en in de derde plaats het daarna blijven herschrijven. De kans op het lezen van openbaar gemaakt literair werk door anderen is 1 op de legio. De kans op eerlijke positieve waardering vrijwel nihil. Of schrijfwerk werkelijk de moeite waard is valt te bezien. Succesnummers zijn daarvoor geen goede maatstaf, maar zwijners. Originaliteit en gave tellen nauwelijks. Het is relatief en tijdgebonden wat boeit. Oplagecijfers doen er voor de inhoud niet toe. Een doorbraak heb je niet zelf in de hand. Elke wave is geregisseerd. De voorgeprogrammeerde talentenjacht woekert voort.
    Geen enkele doorwrochte analyse ontkomt aan de conclusie dat Hellinga beter schreef dan Hemingway. De laatste was wel een geniale spektakelmaker natuurlijk.
    Enfin,
    locker.

  2. Hemingway was de spreekwoordelijke macho. Maar tegelijk in zijn boeken een bijzondere schrijver die gevoelens op een geweldige manier onder woorden kon brengen. Hij was tegelijk een draak voor zijn omgeving en met name voor Gregory / Gloria. Hij / zij was de briljantste maar ook kwetsbaarste zoon van Ernest. De grootheid van Ernest is waarschijnlijk een bron geweest van de ellende van Gregory die aan travestie deed maar zelfs een geslachtveranderende operatie onderging om daarna grotendeels als man te blijven leven. Door de generaties heen zijn gender, waanzin, talent en zelfmoord in de familie Hemingway belangrijk gebleven. In zekere zin zijn er overeenkomsten tussen de Hemingway’s en de Kennedy’s.

  3. Interessante man, die Hemingway: zijn moeder probeerde hem als meisje op te voeden en hij werd een uitgesproken macho. Hij probbeerde het uiteeraard anders te doen, maar zijn jongste zoon was trans….

Reacties zijn gesloten.