Script schrijven

Ik had nog ze tegen mezelf (en anderen) gezegd het nooit meer te doen. He-le-maal nooit meer. Gewoon omdat het klerewerk is. Maar als inconsequent mens had ik dat maar beter niet kunnen zeggen want nu doe ik het verdorie toch weer. Gewoon weer omdat er een reden is dat ik er niet omheen kom.

Script schrijven.

Ik ben gek op films hoor, en toneel. Maar een script schrijven is voor zoiets als een tocht naar de Hades. Script schrijven is moeilijk voor iemand die verhalen graag een beetje bloemrijk op schrijft. Er zijn ook weinig roman schrijvers die ook script schrijvers. Andersom zijn er meer in ieder geval.

Maar goed, ik ontkom er dus niet aan en het is helemaal mijn eigen schuld dat ik de komende maanden in monologen, dialogen en podiumbeelden moet denken. Me onthouden van bloemrijk en gloedvol omschreven beschrijvingen van de context van de handeling. Geen mooie beschrijvingen van personage, plaats en handeling. Monologen en dialogen, daar gaat het om. Ik weet het, in der beschränkung zeigt sie erst der meister. Dus voeg ik mij in mijn duister lot en verdiep met nog maar eens in Proper’s ‘Kill your darlings’ want er zullen de komende tijd heel wat geliefden de vroege dood vinden. Het kan niet anders dan dat ik veel zal gaan weggooien van wat ik maak, mijn regisseur nog meer weggooit en de dramaturg als die er komt nog eens een lading teksten van me sloopt, ombouwt en verminkt. Het trieste lot van de tekst van een scriptschrijver en het nog triestere lot van de scriptschrijver zelf. Het kan niet anders want zo gaat het altijd en zo hoort het ook te gaan.

Gelukkig is er wat houvast. Ik heb een verhaal, er zijn personages, er is een tijdperk en visualiseren is gemakkelijk. Er zijn ook prachtige metaforische verhalen die ik kan gebruiken. In dit geval de Mythe van de Androgyn geschreven door Aristophanes een oude Griekse toneelschrijver en opgetekend door Plato in zijn Symposium wat een verslag is van bijeenkomsten waar Plato Socrates en anderen placht te ontmoeten. Een ander verhaal dat ik gebruik is de Amor en Psyche van Apulejus. Het is een traditionele love story waarin het zoontje van de godin Aphrodite, Amor, verliefd wordt en uiteindelijk trouwt met de aardse schone dame Psyche. Couperus heeft er nog een typisch pathetisch verhaal over geschreven. Beide verhalen samen zijn de basis voor het stuk dat ik schrijf en dat in een moderne context is geplaatst. De poging is om in structuur en inhoud zo ver mogelijk bij het origineel te blijven en toch een en ander in de moderne tijd te laten plaatsvinden. Natuurlijk komt er een twist aan het verhaal die alles op scherp stelt. Het resultaat is een toneelstuk aan het worden dat enige maatschappij in zich heeft en eigenlijk over een hatecrime zal gaan. Een hatecrime die zelfs onontkoombaar lijkt als gevolg van hoe er in de maatschappij gedacht wordt over gender en de consequenties van genderconflicten binnen de familie en in de openbaarheid. Het zal leiden tot in ieder geval één gedode darling maar dat is dan wat je noemt een voor het stuk functionele moord.

Het script vordert inmiddels. Zoiets begint met het bedenken van een ruwe verhaallijn, het bedenken en uitwerken van personages die een heden en verleden krijgen en soms zelfs een gesuggereerde toekomst. Daarna komt de opdeling in akten en in dit geval is dat de traditionele drie akten. Dan komt er de scène lijst en kan het schrijven pas beginnen. Schrijven zonder een structuur werkt voor mij niet. Ik merk dat er een groot verschil is met het schrijven van een roman. De hoeveelheid research is gelijkwaardig en het langzaam verder uitwerken op basis van een verhaallijn en personages is vergelijkbaar. Maar de opdeling in akten en die weer in scènes en die weer in spel, monologen en dialogen is heel anders. De woorden die er aan het eind op papier staan verhouden zich anders tot het verhaal. Het geheel is zelfs tijdens het schrijfproces al aanmerkelijk meer staccato dan ik gewend ben en het kost me veel moeite om een vloeiende beleving te creëren. De eerste scènes liggen te wachten op evaluatie, revisie en uiteindelijk repetitie. Pas dan zal duidelijk worden wat werkt en wat niet. Waar ik geneigd ben in verhaalvorm de monologen en dialogen beperkt te houden en de rol van de God’s eye die de gebeurtenissen gadeslaat en verslaat wordt ik nu gedwongen om aanmerkelijk langere monologen en dialogen te schrijven. Simpelweg omdat het anders veel te snel gaat en het geheel als een lawine over de kijkers komt. Dat is niet de bedoeling natuurlijk.

Script schrijven is een nauwkeurig en geduldig werk waarbij ik mezelf moet dwingen om de teksten gewoon uit te spreken en te ervaren wat wel en wat niet werkt. Veel verschillende scripts lezen helpt ook, veel films kijken ook maar dat is wel bedreigend. Toneel stelt zo haar eigen eisen en deels is het nog voor mezelf verhuld wat die eisen zijn. Ik ga ze ervaren. Natuurlijk vrees ik de kritiek van regisseur, dramaturg en tegenlezers maar tegelijk is die hard nodig om de juiste kwaliteit te behalen. Het stuk weggeven op deze plek kan natuurlijk niet  al is het alleen al omdat het voor niemand leuk is om een script te lezen, tenzij je natuurlijk acteur of regisseur bent.

Voorlopig worstel ik en ben ik blij met elk deel van een scène, monoloog en dialoog die uit mijn pen vloeit. Zo af en toe zal ik in de komende maanden tijdens geschikte gelegenheden stukken voordragen of spelen om de tekst te testen voor publiek. Het zal geen ‘Who’s afraid for Virginia Woolf ?’ worden, maar na de ervaring met ‘Een familiezaak’ in 2007 ben ik misschien wel toe aan weer een toneelstuk. Deze keer wel op basis van mijn eigen visie en op mijn manier. Volwassener als toneelschrijfster.

Alice Verheij © 2010

2 thoughts on “Script schrijven

  1. Hé Michiel,
    tsja tips kan ik je wel geven maar eigenlijk is er in ieder geval één ding dat je absoluut moet doen. Koop het boek ‘Kill your darlings’. Je zult er heel veel aan hebben.
    En verder zijn er bergen eisen waar een script aan moet voldoen en daar wil ik best weleens met je over van gedachten wisselen.

    groetjes,
    Alice

  2. Alice, ik ben zelf ook bezig met het schrijven van een script. Nu vraag ik me af of je me wat tips kan geven.

    Ik heb het verhaal al in grote lijnen op papier en ik weet waar ik naartoe wil, maar ik heb alleen ervaring met het schrijven van korte verhalen en film scripts.

    Leuke site trouwens, deze gaat zeker bij favorieten en als mijn eigen site straks af is, zal ik hem als link plaatsen.

    Groetjes,

    Michiel.

Reacties zijn gesloten.