De wereld is niet mooi, …

… maar jij kan haar een beetje mooier kleuren.

Herman van Veen zong het al eens als zin in zijn liedje dat hij voor zijn dochter Anne schreef waarin hij het besef dat je kinderen zo snel opgroeien beschreef.

Het omgekeerde gebeurt ook in het leven. Het besef dat je ouders wegvallen of al weggevallen zijn of afhankelijk van je worden omdat hun krachten en mogelijkheden afnemen. Vandaag hoorde ik het liedje op de achtergrond, half bewust zoals zo vaak als de radio zachtjes speelt en de gedachten elders zijn. Ineens besefte ik dat ik nu vooral aan mijn moeder denk als arme moeder en dan een vrouw zie die enorm moet lijden. Lijden aan haar lijf én lijden aan het leven. Maar niet meer leiden over haar leven.

Mijn moeder ligt in het ziekenhuis na een beroerte of tia, welk van de twee weten de artsen nog niet. Het gaat niet goed met haar maar zoals het in de familie is geworteld is mijn moeder een krachtig maar ook heel eigenwijs mens. ‘Als ze het in haar kop heeft, heeft ze het niet in haar kont’, zou mijn opa gezegd hebben. En als die ouwe ergens daarboven op een wolkje zit zou hij zijn jongste dochter ook zeker zo toespreken. Scheveningers hebben nu eenmaal het hart op de tong. Mijn moeder is dus eigenwijs. Ze wil helemaal niet in het ziekenhuis blijven en ze wil ook van alles zelf doen waar haar lichaam haar niet meer toe in staat stelt. Dus vond ze het nodig om vanmorgen haar bed uit te komen, vertrouwend op een lijf dat haar nu bijna continu in de steek laat. Ze viel. Het gevolg is een gebroken schouder en dus een noodgedwongen veel langer verblijf in het ziekenhuis dan verwacht werd. Met alle andere medische problemen die ze heeft zal het neerkomen op een langdurige opname die wellicht de zomer lang gaat duren.

Sarabande – schilderij van Youssef Labdag (2007)

De breekbaarheid van mijn moeder is van spreekwoordelijkheid naar letterlijkheid geëvolueerd. Het is geen fraaie evolutie. Eerder een fysieke ontluistering. Het woord aftakeling wil ik eigenlijk niet gebruiken maar in alle eerlijkheid is het wel aan de orde. Zowel geest als lichaam verslechteren snel. Wat de ene dag nog kon is de andere onmogelijk geworden. Een aantal problemen zoals het vasthouden van vocht kan inmiddels niet meer opgelost worden op de enige juiste manier (door een poliklinische ingreep) maar wordt nu gepoogd door middel van medicijnen tot stand te brengen. De bijwerkingen daarvan zijn doorgaans niet mild. Het rottige is dat de medicijnen cocktail en de behandel mix een gestage afbraak van mijn moeder inhouden. Alleen dan in een tempo dat minder snel is dan zonder medicatie en behandeling het geval zou zijn. Zoiets heet levensverlenging, een eufemisme voor het rekken van lijden en (nog niet) aan mijn moeder geven wat zij inmiddels het liefste wenst: een eind aan haar leven. De bijbelse zin ‘het is volbracht’ is voor haar eigenlijk al lang aan de orde. Mentaal is ze niet meet in staat voldoende buigzaamheid op te brengen om verder te gaan met dit leven. Maar ze kan niet anders want het gaat nog niet slecht genoeg. De uitzichtloosheid is groot geworden en ook ik zie geen serieuze kans meer op herstel tot een leven dat menswaardig is en enige kwaliteit in zich heeft.

De verhouding tussen mijn moeder en mij is op dit moment te vergelijken met de verhoudingen tussen de ouders en kinderen in de film ‘Saraband’ van Ingmar Bergman met Liv Ullman in de hoofdrol. De film was net als deze tijd voor mijn moeder een afscheid voor de grote regisseur Bergman en ademt ook de sfeer van afscheid, voleinding en loslaten. En van angst voor nadere dood. Niet op een romantische mooie manier maar in zekere zin met een bepaalde rauwheid. De scène waarin Liv Ullman haar dochter bezoekt spiegelt mijn gevoel bij wat mijn moeder en ik in relatie met elkaar doormaken. Alleen ben ik niet de dochter maar zijn de rollen omgedraaid ten opzichte van de film. Het gevoel is als een foto uit de serie ‘van Erwin Olaf.

Liv Ullman in Ingmar Bergman’s film ‘Sarabande’ uit 2003

Het is een keiharde constatering die veel mensen moeten trekken over een naaste, of zichzelf, die op zich erg ingrijpend is. Het is immers de onderstreping van de machteloosheid. Er is geen arts meer die mijn moeder kan helpen om haar versleten lijf weer te laten opleven. Ik ben niet in staat om heer te helpen anders dan door mijn aanwezigheid en zelfs daar zitten grenzen aan. Het gaat immers (nog) niet slecht genoeg om aan haar bed te blijven zitten en de wereld om mij heen eist ook van mij ontzettend veel waar ik me niet aan kan onttrekken. Nog los van de vraag of ik het aan kan.

Morgen ben ik weer even bij haar. Om ongetwijfeld weer te ervaren dat mijn moeder nog zwakker en nog angstiger is geworden. Om haar ongetwijfeld weer te horen zeggen dat ze maar liever heeft dat het allemaal voorbij is. Om haar ongetwijfeld weer te horen zeggen dat ze niet weer een operatie wil ondergaan. Ze weet niet eens dat de artsen al gezegd hebben dat er geen mogelijk meer is voor een operatie zonder grote kans dat ze er niet levend uit komt. Ik zal niet veel kunnen betekenen voor haar. Misschien een verhaal lezen of iets anders. Of een gedicht. En ik zal moeten nadenken over haar recht op zelfbeschikking dat haar door de medische wetenschap ontnomen is.

Ja, misschien kan ik maar beter een gedicht voor je schrijven mam.

Alice

2 thoughts on “De wereld is niet mooi, …

  1. @Frederique

    Dat is inderdaad moeilijk om te ervaren. Mijn moeder probeert op het moment om niet te eten. De verpleging heeft te weinig tijd om dat met aandacht te laten plaatsvinden. Dus heb ik haar vanavond ‘geholpen’ met eten. Ik ga dat blijven doen de komende tijd. Het is bevreemdend om de vrouw die je op de wereld gezet heeft en je opgevoed heeft eten te geven alsof het een klein kind is.

    Het doet pijn te ervaren dat ze regelmatig moet huilen omdat ze niet dood mag gaan.

  2. Vreselijk lijkt me dat, om de onttakeling te zien van iemand van wie je zielsveel houdt en dan te weten dat het het beste voor haar is dat het einde snel komt (en ook te merken dat de medische ethiek hier nog steeds grote moeite mee heeft). Ik hoop dat het recht om te mogen sterven op het moment dat de patiënt het daar aan toe heeft snel dichterbij komt.

    Veel sterkte gewenst!

Reacties zijn gesloten.