Verdwenen in de geschiedenis… of toch nog net niet?

Enige tijd geleden leerde ik een man kennen in mijn eigen stad. Ik woon in Den Haag en internationaal gezien is mijn stad bekend als stad van het internationaal recht. We hebben een Vredespaleis (ik hou van dat woord) geschonken door Carnegie in een tijd dat de wereld aan de vooravond verkeerde van grote oorlogen. Er huist uit een internationaal hof van Justitie in mijn stad. De man vertelde mij zijn verhaal. Het verhaal van een vlucht uit een land zo mooi dat het nauwelijks voor te stellen is hoe mooi. ‘Paradise Lost’ in real life of een soort verhaal van de verbanning uit het paradijs. Zijn levensverhaal begint veertig jaar terug, zijn  vluchtverhaal twintig. De man zijn leven is in twee delen gehakt door de gebeurtenissen in 1990.

In het westen hebben wij en probleem met het vinden van geluk en, in alle eerlijkheid, eigenlijk niet alleen wij in het westen. Andere culturen dan de onze weten soms goed te verpakken dat ook zij bestaan bij de gratie van de eeuwige zoektocht naar menselijk geluk. In de ogen van velen is Bhutan, het kleine land in de Himalaya ingeklemd tussen de grootmachten China en India, een paradijs waar de bevolking geluk als maat voor succesvol leven heeft gesteld. Bhutan, een soort Shangri-La of postmodern paradijs, is een klein koninkrijk dat pas sinds 1907 bestaat. Tenminste in haar huidige incarnatie. Het land heeft een bijzondere gelijkenis met mijn eigen land. Net als Nederland is Bhutan een constitutionele democratische monarchie. Althans, dat is wat de wereld geleerd heeft te geloven. De vorige koning (zijn zoon volgde hem in 2005 op) bedacht dat vanuit zijn interpretatie van het Tibetaans Boeddhisme het goed zou zijn om het welzijn van het volk te meten in ‘Gross National Happiness’ in plaats van bruto nationaal product. Geen economische maar een welhaast filosofische maatstaf. De gedachte werd zowel in zijn land als in sommige westerse landen omarmt. Maar niet door iedereen. Zo accepteerde de Dalai Lama de wijsheid van de gedachte maar kon hij zich niet verenigen met de wijze waarop daar in Bhutan vorm aan werd gegeven.

In de tachtiger jaren van de vorige eeuw veranderde de koning van Bhutan de denkwijze over welke mensen in zijn land Bhutaans waren en wie niet. Honderden jaren al werd het zuiden van Bhutan herbevolkt met mensen uit wat nu Nepal is (Ghurka’s uit west Nepal), in het begin van de twintigste eeuw intensiveerde dat proces op instigatie van de koning en zijn regering. De redenen achter die migratie op uitnodiging waren het leeglopen van de dorpen in het zuiden van het koninkrijk als gevolg van malaria. De ontvolking moest gecompenseerd worden want het zuiden was verantwoordelijk voor de levering van voedsel en landbouwproducten waarop de economie van Bhutan draaide. Maar de ‘nieuwe’ bevolking in het zuiden bestond voornamelijk uit Hindoes en hadden daarmee geen directe band met de Boeddhisten uit het noorden. Die bevolking uit de zuidelijke districten van het kleine land werd ook rijker.

In die tachtiger jaren nu besloot de koning dat het niet verder kon zo. Een ieder in Bhutan moest assimileren met de noordelijke Bhutanen die de macht hadden. Een etnisch gestuurde assimilatie want hij eiste van de inwoners dat zij cultuur en uitingen aanpasten aan die van de bevolkingsgroep van waaruit hijzelf afkomstig was, de Ngalop. Om de touwtjes nog nadrukkelijker aan te trekken werd het in de wereldgeschiedenis vaker gehanteerde middel van een volkstelling toegepast. In één keer slonk het bevolkingsaantal van ongeveer 1 miljoen inwoners naar zo’n 670.000. De Lothshampa’s in het zuiden werden niet meer als Bhutanen erkent. Wat de koning en zijn regering betrof waren zij van mening dat het eigenlijk ethnische Nepalezen waren die op economische gronden in zijn land waren geïmmigreerd. Velen illegaal.

In de decennia die volgden werden de etnische minderheden in Bhutan steeds meer burgerrechten en uiteindelijk zelfs hun staatsburgerschap ontnomen. Degenen die weerstand boden werden gevolg, sommigen verdwenen of werden vermoord. Grote aantallen Bhutanen uit de zuidelijke districten vluchtten of emigreerden ‘vrijwillig’ onder de druk van de regering naar India. Om kort te gaan, sinds 1990 leven circa 150.000 mensen als statenloze in voornamelijk Nepal en India. Enkelen vluchtten via omwegen naar het westen. Zo ook de man die me zijn verhaal vertelde. Op dit moment, tien jaar na het begin van de eenentwintigste eeuw wonen er nog steeds zo’n 106.000 mensen in zeven vluchtelingenkampen in het zuidoosten van Nepal. Kampen die door het Verenigde Naties Hoge Commissariaat voor de Vluchtelingen (UNHCR) zijn opgericht nadat een kleine groep in 1991 vanuit India gedeporteerd werd naar Nepal en onder vreselijke omstandigheden neerstreek bij een grensrivier. Buiten de kampen leven nog zo’n 45.000 mensen van wie de meesten in de Kathmandu vallei in Nepal.

In 2011 en de jaren daarna zullen velen van de kampvluchtelingen een nieuwe toekomst in het westen krijgen. Vooral in de Verenigde Staten. Enkele honderden komen terecht in Nederland, Engeland en Denemarken. De rest van de vluchtelingen zullen in de grotendeels ontvolkte kampen blijven, wellicht opnieuw samengebracht in één kamp of misschien met tegenzin opgenomen worden in Nepal en India. Terugkeer naar hun moederland Bhutan is uitgesloten omdat het land van het bruto nationaal geluk ze niet erkent en strenge wetten op het Bhutaans staatsburgerschap van toepassing laat zijn. Hun toekomst blijft onzeker. Ze leven als vluchteling of als outcast binnen een samenleving die niet de hunne is. Verdreven uit het paradijs.

Het westen heeft belang bij goede banden met Bhutan. Het kleine land heeft een rigide politiek als het om bescherming van haar natuur gaat. De ecologische wetten zorgen ervoor dat er op grote schaal herbebossing plaatsvindt. Een fors deel van die herbebossing wordt gefinancierd door het westen. De reden voor die financiering is simpel. De negatieve CO2 rekening van landen in het westen wordt deels vereffend met herbebossing in landen in zuid Amerika en Azië. Goed voor de natuur, goed in strijd tegen klimaatverandering (die in de Himalaya wel degelijk erg zichtbaar is) en goed in verband met de internationale moraal. Want op deze wijze kunnen westerse regeringen voldoen aan het verdrag van Kyoto waarin de CO2 rekening centraal staat.

Dat in het geval van Bhutan een flink deel van de herbebossing bestaat uit het beplanten van door verdreven Bhutanen ontvolkte dorpen en omgeving is niet alleen nauwelijks bekend in het westen maar wordt ook veronachtzaamd. Het komt het westen niet uit om naar deze aspecten te kijken, voor de eigen positie niet én om geopolitieke redenen. Want naast de ecologische (en morele) belangen van het westen in Bhutan is het landje ook nog een bufferstaat tussen China en India. De grenzen die deze twee landen ten oosten van Bhutan delen zijn al sinds de oprichting van de staat India in 1948 een twistpunt en nog meer betwistte grens tussen de Aziatische giganten is in niemands belang. De wijze waarop China omgegaan is met Tibet, de annexatie van dat land door middel van geweld en door middel van migratie van grote aantallen Chinezen naar Tibet, vormt een risico als het om Bhutan gaat. Weliswaar gering in omvang en aantal incidenten maar wel degelijk aanwezig zijn incidenten langs de noordgrens van het land waar China zelfs wegen aanlegt op Bhutaans grondgebied zonder toestemming van het land. Bhutan is terecht angstig voor de grote buur. Het westen zal niet de druk op het land verhogen, instandhouding van de mythe van het aards paradijs dat Bhutan zelfs nu nog lijkt te zijn, moet overeind blijven. In dat beeld past geen ethnische zuivering. In dat beeld passen geen politieke gevangenen, martelingen, verdwijningen, moorden en verdrijving.

Maar dat beeld is wel de donkere werkelijkheid van het Shangri-La. Dat beeld wordt aan de hand van het leven van de man die ik sprak zichtbaar. Ik ga dat beeld in een documentaire en boek vastleggen. Omdat ik daar niet voor opzij kan gaan. Ik ben er al aan begonnen.

Alice Verheij © 2010

 

2 thoughts on “Verdwenen in de geschiedenis… of toch nog net niet?

  1. “………….het land van het bruto nationaal geluk ze niet erkent en strenge wetten op het Bhutaans staatsburgerschap van toepassing laat zijn.

    Alice waar op Aarde
    is het niet het onrecht
    dat heerst…..

Reacties zijn gesloten.