De wereld veranderd niet.

Als documentair kunstenaar wordt ik soms getroffen door analogiën in oude kunst met mijn eigen werk. Christa Zaat, een facebook kunstverzamelaar die een onvoorstelbaar fraaie verzameling Victoriaanse en Edwardiaanse schilderijen op haar facebook gepubliceerd heeft, verraste me met een schilderij van de Engelse schilder Walter Langley. Zijn schilderij ‘Waiting for the boats’ laat vissersvrouwen zien die wachten op de boten die op haringvangst buitengaats waren. Ze kijken met afwachting, spanning en soms angst naar de zee bij de haven. Komen de mannen terug? Zijn alle boten er? Is mijn geliefde er bij? Of mijn zoontje?

Het schilderij laat het leven zien van de vrouwen in mijn familie een paar generaties terug. Mijn opa was immers een visser. En zijn vader ook. De spanning op de gezichten zijn een voorbode van het leed dat mogelijk op de vrouwen wacht. Want als de mannen niet terugkeerden lag nog zwaardere armoede in het verschiet.

Walter Langley (English painter) 1852 – 1922
Waiting for the Boats, 1885

Maar het schilderij riep bij mij nog iets heel anders op. De treffende gelijkenis in de uitdrukking op de gezichten van de vrouwen die ik fotografeerde in een vluchtelingenkamp in Nepal zes weken nadat een brand hun kamp en alles wat ze bezaten verbrandde. Ik weet overigens bijna zeker dat enkelen van hen inmiddels in Amerika of Australië, Nederland of Nieuw Zeeland of in een ander land wonen, begonnen aan een nieuw en minder uitzichtloos maar zeker ook moeilijk bestaan.

© 2011 Alice Anna Verheij
Vluchtelingen vrouwen en kinderen wachtend op hulp, mei 2011 Goldhap Camp, Nepal

De vrouwen op mijn foto wachten op wat er gebeuren gaat. Er wordt die dag hulp gebracht maar of zij daar wat van krijgen is niet duidelijk. De zwaarte van hun bestaan drukt op ze als een loden last en de ogen stralen niet alleen berusting uit maar soms ook wanhoop. Het beeld van deze foto is er slecht één van de honderden, nee duizenden, die op mijn netvlies staan en die ik in vele foto’s en videobeelden heb. Ze doen pijn. En ze motiveren me om door te gaan met wat ik doe: de beelden delen met een ieder die bereid is de ogen open te houden voor het leed van anderen. Mijn vrouwen zijn geen visservrouwen maar vluchtelingen, gevlucht voor een regime dat niet schroomde om een groot deel van het eigen volk het land uit te jagen. Zoals de visservrouwen de slachtoffers waren van hun armoede in een maatschappij die niet voor ze zorgde.

Er is in pakweg honderdvijfentwintig jaar in werkelijkheid niets veranderd. De ogen van zij die het zwaar hebben laten dat zien. In 1885 en in 2011, dezelfde blik, vergelijkbaar leed:

Hierbij nog wat gegevens over Langley’s schilderij voor de liefhebbers (met dank aan Christa):

Langley’s mastery of watercolour allowed him to capture the clear morning light of Cornwall as the fisherwomen wait on the quayside by the seawall in the last few moments of leisure when they are able to share news, knit and read letters from relatives as they await the arrival of the herring fleet that has been away at sea and is returning with the day’s catch. All is still and peaceful before these women’s strenuous daily work begins and the women have to unload and clean the fish. The youngest of the women appears to be concerned about the arrival of the boats, perhaps nervous that not all of them will return; many men were killed in ocean storms. The anxious expression on her young face is in contrast to the weather-beaten skin of the older women who are used to sitting and waiting for the boats. It is this subtle sentiment that Langley was able to capture so convincingly, because he understood the women and their hopes and fears and knew what it was like to be poor and to work hard.

© 2012 Alice Anna Verheij