Transgender zijn in Nederland kan. Maar wel in eenzaamheid en armoede.

Vandaag kwam het Sociaal Cultureel Planburo met hun rapport over de positie van transgenders in de Nederlandse samenleving. Het is een belangrijk rapport voor mensen als ik. Belangrijk omdat het de vinger op de vele zere plekken legt en nu eindelijk eens niet volledig op het (eventuele) medische aspect maar nu juist op het sociaalmaatschappelijke aspect van het leven als transgender in dit land gericht is. De conclusies zijn ronduit schokkend.

Voor mij zijn de conclusies schokkend omdat ik niet kan ontkennen dat een groot aantal de negatieve effecten van de transitie die ik heb ondergaan te ervaren op de wijze zoals die in het rapport is omschreven. Ik ben niet anders dan andere transgenders en in wezen slachtoffer van mijn eigen transitie. Slachtoffer van mijzelf.

Een paar ‘hoogtepunten’, die dus eigenlijk dieptepunten zijn:

  • De werkloosheid onder transgenders is fors hoger dan onder andere groepen en 1/3 leeft onder armoedegrens. Velen zijn afhankelijk van een uitkering en 12% is arbeidsongeschikt.
  • Er zijn twee keer zoveel transgenders eenzaam als mensen in andere groepen in de samenleving (2/3 van de transgenders is eenzaam en 1/4 is ernstig eenzaam).
  • 40% heeft te maken met negativiteit waaronder afwijzing, ridiculisering en geweld.
  • De gezondheidszorg is niet gericht op behandeling en begeleiding van transgenders. Te weinig capaciteit, extreme wachtlijsten en geen of uiterst gebrekkige psychische begeleiding.
  • Meer dan 2/3 van de transgenders heeft over zelfmoord gedacht (8x zoveel dan de rest van de Nederlanders) en ruim 20% heeft minimaal 1 zelfmoordpoging achter de rug.

Ik wordt verdrietig van deze gegevens en de conclusies die daaraan verbonden moeten worden. De belangrijkste voor mij persoonlijk zijn dat alles dat hierboven staat onverkort op mij van toepassing is.

Daarnaast moet ik vaststellen op grond van dit rapport, eerdere rapporten (bijvoorbeeld het UWV rapport mbt de werkgelegenheid onder transgenders van vorig jaar) en eigen ervaring dat het allemaal zo erg is als het in deze rapporten lijkt te zijn. Het is in de Nederlandse samenleving volstrekt onmogelijk om als transgender te leven zonder:

  • Daling van inkomen tot zelfs een mogelijke armoedeval.
  • Ridiculisering in de maatschappij en blootstelling aan transfoob geweld.
  • Eenzaamheid en de bijna onmogelijkheid om nog relaties aan te knopen.
  • Zekerheid te hebben over werk, inkomen en maatschappelijke positie.
  • Voldoende en adequate zorg te ontvangen voor, tijdens en na de transitie.

De conclusie zijn zoals gezegd ernstig omdat ze aantonen dat transgenders in veel hogere mate dan andere groepen in de samenleving ongewild aan de rand van het bestaan kunnen komen en daar dan vervolgens alleen hun leven moeten slijten.

Voor mijn lezers die mijn teksten lezen over mijn leven en zich afvragen waarom dat leven mij soms zo extreem zwaar valt, is dit rapport het antwoord op die vragen. Het is geen fijn antwoord.

Naar mezelf kijkend moet ik ook vaststellen dat ik het er als transgender niet zo geweldig vanaf gebracht heb, maatschappelijk gezien. Inderdaad is mijn inkomen ingestort en is armoedeval mijn deel. Ik leef ver onder de armoedegrens en soms is zelfs eten een probleem. Overleven is een kwestie van met kunst en vliegwerk leven en mezelf soms iets gunnen zodat mijn leven de moeite waard blijft waarbij het duidelijk is dat dat altijd ten koste van iets anders gaat. Maak ik een kort reisje (vakantie is onbetaalbaar) dan kan het zijn dat ik een maand later geen geld voor voeding heb. Om maar eens wat te noemen.

In dit rapport komt voor het eerst in Nederland ook het begrip eenzaamheid naar voren en ook daar onderstreept het mijn eigen wrange ervaringen. Als transvrouw die ook nog eens lesbisch is moet ik vaststellen dat de kans op een leven met een partner minimaal is. Vriendschappen zijn mogelijk, en ook sterke vriendschappen. Maar een liefdesrelatie inclusief de seksuele component blijkt een doorgaans onbegaanbare weg om de eenvoudige reden dan niet transgenders zich zelden tot nooit aangetrokken voelen tot de fysiek van een transmens. Het rapport is niet expliciet in de oorzaken van de eenzaamheid van velen van mijn lotgenoten maar daar komt mijn eigen ervaring en die van anderen me in negatieve zin te hulp. Helaas. Het gevolg: een ongewild relatieloos leven dat in sommige gevallen kan leiden tot extreme eenzaamheid en depressie. Helaas weet ik daar alles van.

Ik kan nog een tijd doorgaan maar dat is niet zo zinnig. Het belangrijkste dat ik wil meegeven naar aanleiding van het verschijnen van dit rapport is dat hoewel het in Nederland gode zij dank mogelijk is als transgender te leven en zelfs een geslachtsaanpassende operatie te ondergaan, het leven alles behalve rozengeur en maneschijn is. Vooral ook dat de sociaal maatschappelijke positie dermate slechts is dat gesteld kan worden dat de stap om in het gevoelsmatige geslacht te gaan leven een bijna garantie is voor de vernietiging van een groot deel van het maatschappelijk levensgeluk.

Redt je het wel als transgender dan ben je een uitzondering want de meesten gaan flink onderuit en velen staan nooit meer op tot het sociaal maatschappelijk niveau van voor de transitie. Daarmee zijn de moeilijkheden na transitie als een straf voor een niet begane misdaad. De samenleving is niet in staat je daartegen te beschermen. De overheid is onvoldoende deskundig en de wetten en regels rond identiteit en zorg zijn tegen je.

Vandaag was reden voor tevredenheid over het feit dat dit nu eindelijk eens gesteld wordt in een rapport dat bedoeld is om de overheid zich te laten verbeteren. Maar vandaag was ook reden voor droefheid over de staat van acceptatie en bescherming van transgenders in Nederland. Criminelen worden beter behandeld en krijgen meer kansen in de maatschappij na het uitzitten van hun straf dan transgenders na hun transitie. Daarmee is een gendertransitie maatschappelijk gezien erg goed te vergelijken met een stevige gevangenisstraf. Want net als een bajesklant zul je als trangender het na de straf erg moeilijk krijgen je in de samenleving overeind te houden. Op alle gebied.

En daar moet maar eens goed over worden nagedacht.

© 2012 Alice Anna Verheij

Dit is overigens het persbericht van het SCP (het rapport is bij hun op te vragen):

Worden wie je bent.
Het leven van transgenders in Nederland

Den Haag, 17 november 2012

  1. Er zijn in Nederland naar schatting ruim 48.000 personen van 15-70 jaar ‘transgender’. Driekwart van hen is als man geboren.
  2. De meerderheid van de transgenders heeft werk, maar bijna de helft van de transgenders is daar niet open over het trans-zijn.
  3. Er zijn opvallend veel transgenders afhankelijk van een uitkering. Een derde van de alleenstaande transgenders heeft een inkomen onder de armoedegrens.
  4. Vergeleken met de rest van de bevolking zijn meer dan twee keer zoveel transgenders die aan het onderzoek meededen eenzaam, hebben zeven keer zo veel van hen ernstige psychische problemen en hebben tien keer zo veel ooit een zelfmoordpoging ondernomen.
  5. Ruim 40% van de transgenders heeft te maken met negatieve reacties.

Dit blijkt uit de SCP-publicatie Worden wie je bent, die op 17 november 2012 verschijnt. De onderzoeker, prof. dr. Saskia Keuzenkamp, schreef dit rapport op verzoek van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, die de coördinatie van het transgenderbeleid in portefeuille heeft. Het is gebaseerd op een enquête die eind 2011 / begin 2012 werd gehouden. Ruim 450 transgenders deden mee, waarvan twee derde als man is geboren en een derde als vrouw. De meeste respondenten (96%) waren tussen de 16 en 65 jaar, 4% was 65plusser.

Het verkeerde lichaam 

“De oudste bewuste gedachte die ik me kan herinneren was: ik zit in het verkeerde lichaam.“ Zo schreef een van de respondenten van het onderzoek. Degenen die als jongen zijn geboren, waren gemiddeld 14,1 jaar en de meisjes 12,4 toen ze zich dat realiseerden. Ze wisten vaak al langer dat er iets aan de hand was, maar niet wat dat was. De helft van de respondenten wist al voor het 10e levensjaar dat hun genderidentiteit niet overeenkwam met het geboortegeslacht.

Hoeveel transgenders zijn er? 

De term ‘transgenders’ wordt gebruikt voor mensen bij wie het geboortegeslacht niet of niet helemaal overeenkomt met hun genderidentiteit (het gevoel man of vrouw te zijn). Naar schatting zijn er in Nederland ruim 48 duizend personen van 15 tot 70 jaar die niet tevreden zijn met hun eigen mannen- of vrouwenlichaam en het geboortegeslacht (gedeeltelijk) willen aanpassen via hormonen en/of operaties. Er zijn meer als man dan als vrouw geboren transgenders. Op de bevolking van 15-70 jaar gaat het naar schatting om 0,6% van de mannen en 0,2% van de vrouwen.

De transitie

Transgenders verschillen naar de mate waarin zij stappen hebben gezet om te leven volgens hun genderidentiteit. De meest ingrijpende maatregel is het ondergaan van een geslachtstransitie. Nadat een psycholoog of psychiater heeft vastgesteld dat er sprake is van genderdysforie (de medische term voor transseksualiteit), moeten degenen die als man geboren zijn anderhalf jaar leven als vrouw. Bij vrouwen is dat een jaar. In die tijd krijgen zij hormonen toegediend, waardoor hun geslachtskenmerken gedeeltelijk veranderen. Om de geslachtstransitie te voltooien zijn nog operaties nodig, maar niet iedereen gaat zover.

Leefsituatie

Ruim een derde van de respondenten woont alleen, een kwart woont samen met de partner, een op de tien met partner en kinderen. Ruim de helft van de respondenten (54%) leeft altijd volgens hun genderidentiteit, 29% doet dat zelden of nooit. Ruim 20% houdt het trans-zijn verborgen voor de ouders. Op het werk zijn de respondenten veel vaker niet uit de kast (45%).

Maatschappelijke positie

Transgenders zijn relatief vaak hoogopgeleid. 44% van de respondenten heeft een hbo- of universitair diploma. De meerderheid (61%) verricht betaald werk. Opvallend is het hoge aandeel dat arbeidsongeschikt is (12%) of werkloos (9%). Ruim 40% van de respondenten kan moeilijk rondkomen. Van de alleenstaande transgenders heeft een derde een inkomen onder de armoedegrens. Onder de Nederlandse bevolking van 18-64 jaar is dat 14%.

Welbevinden en gezondheid

Twee derde van de transgenders die meededen aan het onderzoek voelt zich eenzaam, een kwart zelfs in (zeer) sterke mate. Onder de Nederlandse bevolking voelt 30% zich eenzaam en 10% (zeer) sterk. De helft van de respondenten heeft psychische problemen en 14% is ernstig psychisch ongezond te noemen. Onder de rest van de bevolking gaat het om resp. 14% en 2%.

Meer dan twee derde van de respondenten heeft er ooit aan gedacht om uit het leven te stappen; 21% deed ooit een zelfmoordpoging en 3% deed dat in het afgelopen jaar. Onder de Nederlandse bevolking heeft 8% er ooit aan gedacht, 2% ooit een poging ondernomen en deed 0,1% dat in het afgelopen jaar.

Veiligheid en negatieve reacties

Ruim een derde (37%) van de respondenten voelde zich in het afgelopen jaar niet altijd veilig in de buurt. Dat gold vooral voor degenen die in transitie waren.
42% kreeg in het afgelopen jaar een of meer negatieve reacties vanwege het trans-zijn. Dat kwam het meest voor in de openbare ruimte: 38% die conform de genderidentiteit leeft is daar in het afgelopen jaar negatief bejegend. Het meest genoemd zijn: afkeurende blikken (27%), belachelijk gemaakt zijn of het mikpunt van flauwe grappen (19%) en scheldpartijen (12%). 5% werd bedreigd en 5% seksueel geïntimideerd.

Transgenderbeleid

Transgenders hebben het niet gemakkelijk. In het rapport zijn vier thema’s genoemd waar beleid zou kunnen bijdragen aan het verminderen van de knelpunten die transgenders ervaren:

  • vermindering van de wachttijden bij de genderteams, betere vergoedingen voor bepaalde medische ingrepen en uitbreiding van de psychische zorg;
  • het vergroten van de maatschappelijke acceptatie van en kennis over transgenders;
  • het vergemakkelijken van de procedure om de geslachtsaanduiding te wijzigen in de Gemeentelijke Basisadministratie;
  • het verbeteren van de arbeidsmarktpositie van transgenders.

SCP-publicatie 2012-30, Worden wie je bent. Het leven van transgenders in Nederland, Saskia Keuzenkamp. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau, ISBN- nummer 978 90 377 0625 3, prijs € 18,50.
De publicatie is verkrijgbaar bij de (internet)boekhandel of te bestellen/downloaden via de website: http://www.scp.nl.

Voor meer informatie: Saskia Keuzenkamp, tel: 070 – 340 7813, e-mail: s.keuzenkamp@scp.nl
Voor algemene informatie: I.H. Schenk, tel: 070 – 340 5605, e-mail:
i.schenk@scp.nl

One thought on “Transgender zijn in Nederland kan. Maar wel in eenzaamheid en armoede.

Reacties zijn gesloten.