In gesprek met Lena.

Tijdens het onderzoeken en schrijven van mijn romans heb ik gesprekken met de hoofdpersonen. Virtuele gesprekken soms, in dit geval met Isabell Helena die onder de artiestennaam Lena Dene aan het eind van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw in Londen op de planken stond. Lena is (was) een bijzondere vrouw die bijzondere keuzes in haar leven maakte. Over haar leven en die keuzes ging het volgende gesprek dat ergens in 1902 plaats vond. Jaren later zou ik haar weer spreken.

Anna: Dag Lena. We kennen elkaar nu een tijdje en naarmate ik je beter heb leren kennen ben ik nieuwsgieriger naar je geworden. Voor mij ben je niet iemand van wie er dertien in een dozijn gaan en dat heeft te maken met wat je in je leven hebt meegemaakt en de keuzes die je maakte. Daarom vind ik het fijn dat je daar over wat verder wilt praten met me.

Lena: Dag Anna, maar natuurlijk wil ik met jou praten. Zo vaak komt het niet voor dat iemand bijna honderd jaar terug reist om met me te spreken. Ik vind het wel een beetje eng trouwens want ik heb zo het idee dat we het soms over zaken hebben die wij niet gewend zijn te bespreken.

Anna: ik zal prudent zijn. Zou je wat over jezelf willen vertellen? Waar je vandaan komt, wat voor werk je doet, wie je familie is, dat soort dingen?

306 New Cross Road, London
306 New Cross Road, London – geboortehuis van Isabell Helena Pullan (Lena Dene)

Lena: Natuurlijk. Ik ben geboren in 1870 op New Cross Road in London. Ons huis staat er nog geloof ik. Mijn vader was een ‘engineer’, een mechanicien en mijn moeder vooral moeder. We waren met tien kinderen bij ons thuis. Dat wil zeggen, eigenlijk met acht, want Dorothy die twee jaar mij geboren werd overleed toen ze acht was net als een kind dat al veel eerder stierf. Een jaar voordat de kleine Dorothy stierf liet mijn vader Abraham Pullan ons in de steek. Sarah, ons moeder overleed toen ik zes was. Vanaf dat moment was Ada eigenlijk onze moeder. We waren met vier zusjes en twee broertjes over gebleven. Mijn oudste twee broers waren al vroeg het huis uit en getrouwd, maar Ada mijn oudste zus wilde niet trouwen en zorgde voor ons. Het is een heel verhaal weet je. Edith is ook getrouwd.

Anna: Ada was bijzonder belangrikj voor jou, dat had ik al begrepen. Maar vertel eens wat voor werk je doet als je wilt?

Lena: Ik ben actrice. Net als Ada. Op het podium heten we trouwens Dene. Zij heet Dorothy, ik Lena en dan zijn er nog Hetty en Edith. Ik ben de jongste en Edith is gestopt met acteren toen ze met die schilder getrouwd. Ze heet nu Edith Schmalz. Hetty, Samuel en ik wonen nu nog bij elkaar in een huis. Dorothy is zoals je weet niet zolang geleden overleden. Ik weet niet zo goed hoe ik daar mee om moet gaan, ze was zo ziek en we hielden allemaal zoveel van haar. Iedereen hield van Dorothy. Sinds die oude meneer Leighton een paar jaar terug overleed ging het slecht met mijn lieve zus. Er is zoveel gebeurt in een paar jaar en die lieve meneer Leighton had ons zoveel geld nagelaten dat we in een mooi apartement konden gaan wonen. Hij hield van Dorothy en ook van ons maar toch vooral van haar. Daarom woon ik hier nu nog steeds op 10 Avonmore Mansions. Dorothy heeft alijd zo genoten van ons mooie huis. In 1890 zijn we hier komen wonen. Het is lekker dicht bij Kensington en dat is belangrijk want daar werk ik als ‘sitter’ voor mijn zwager Herbert Schmalz en een aantal vrienden van hem. Het is ook dichtbij de theaters van Hammersmith. Als je de straat uitloopt dan zie je meteen al het grote Olympia. Als actrice in deze stad is het belangrijk om in een wijk te wonen waar veel andere acteurs ook wonen. Daarom koos Dorothy, want zo noem ik Ada nog altijd, voor Hammersmith om te gaan wonen. Maar dan wel in één van de beste straten van de wijk. Pas nog heb ik op de planken gestaan in ‘For the honour of the family’ van J.H. Leslie in het Comedy Theatre. Ik speelde er Lady Hilda. Voor de tweede keer in tien jaar trouwens want we stonden met dat stuk al eerder daar, in ’97 geloof ik.

Lena and Dorothy DeneLena Dene (rechts) en haar oudere zus Dorothy Dene (links)

Anna: Je bent nooit getrouwd Lena, hoe dat zo? De mannen moeten toch aan je voeten liggen lijkt me zo?

Lena: Gosh. Eh, wat zal ik daar nu op zeggen? Getrouwd. Nee, ik ben niet getrouwd en zal dat ook nooit zijn. Net zo min als Dorothy en Hetty. Dorothy wilde niet trouwen omdat ze de meeste mannen niet vertrouwde op meneer Leighton na. Ik ben ook niet zoals Hetty die niets van mannen moet hebben en het liefste met Kathleen zou trouwen als ze dat konden. Maar vrouwen kunnen niet trouwen. Kathleen is trouwens wel een hele leuke meid hoor. Hetty zegt dat ze verliefd is op Kathleen en ze zijn ook altijd samen. Maar voor mij is het allemaal anders.

Anna: Hoe bedoel je, anders?

Lena: Al zou ik met een man willen trouwen dan is dat onmogelijk. Het zal nooit gebeuren.

Anna: Waarom niet?

Lena: Ik praat er niet graag over maar ik heb een probleem waardoor ik nooit met een man samen kan zijn. Ik zal nooit kinderen kunnen krijgen en ik zal een man nooit tevreden kunnen stellen.

Anna: Ik begrijp je niet geloof ik.

Lena: Mijn lijf is niet helemaal zoals het zou moeten zijn Anna. Ik mis iets wat andere vrouwen hebben. Een man zal nooit met mij wat kunnen aanvangen in bed. Vandaar. Geen dokter kan me helpen. Alleen mijn zussen weten er van, verder niemand.

Anna: O, jeetje. Als je er niet over wilt …

Lena: Dat wil ik nu juist wel. Ik wil er juist wel over praten. Misschien dat er dan iemand is die me begrijpt. Dorothy begreep me, maar die is er niet meer. Hetty begrijpt me misschien nog wel het beste. Het punt is dat omdat ik niet met een man kan slapen ik me ook niet op mannen richt. Ook al geven ze me aandacht of flirten ze met me. Ik heb ook aanzoeken gehad hoor. Maar ik wil het niet. Als een man te dichtbij me komt in een vriendschap dan bevries ik. Ik wordt bang.

Anna: Bang?

Lena: Ja, bang. Weet je, het zit niet goed bij mij daar beneden. Ik kan niet vrijen met een man, het doet pijn. Het zit dicht. Wat je verwacht is er niet. De dokters begrijpen het ook niet. De laatste dokter die me bekeek vertelde me dat ik helemaal niks heb daar. Na een paar centimeter is het over. Dicht. Dus ik zal nooit met een man samen kunnen zijn en als ik dat wel zou doen en zo’n man zou echt willen dan kan het gewoon niet.

(Er valt een stilte. Even weet ik niet zo goed wat te zeggen maar Lena gaat even later verder.)

Ik wil ook niks met mannen, vrouwen vind ik veel mooier. Al een tijdje ben ik verliefd op een vrouw die ik heb leren kennen aan het toneel. Ze weet het niet want ik durf het niet te vertellen aan haar.

Anna: Je bent verliefd?

Lena: Ja, echt. Weet je toen het me duidelijk was dat mijn lijf niet goed is om iets met een man te beginnen ben ik meer op vrouwen gaan letten. Na een tijdje kwam ik er achter dat ik vrouwen mooier vind en opwinderder. Tenminste, sommige vrouwen. En sinds Hetty dus een vriendin heeft heb ik gezien hoe goed twee vrouwen samen kunnen leven. Hetty mag dan nog wel bij ons wonen maar ze is eerlijk gezegd vaker bij Kathleen in Kensington te vinden dan bij ons. Ze blijft steeds vaker een nacht weg en nu ik en Samuel wat ouder zijn kan dat ook wel. Sam heeft trouwens ook een vriendin nu en het zou dus goed kunnen dat als hij trouwt ik hier alleen blijf wonen. Zolang ik het kan betalen natuurlijk.

Anna: Je had het over een vrouw die je ontmoet hebt.

Lena: O ja. Juliette. Ze is schrijfster, geen actrice. Maar ze komt vaak naar het toneel en daar hebben we elkaar leren kennen. We zijn ‘gewoon’ vriendinnen. Zij schrijft en ik acteer en daarbuiten gaan we vaak naar tentoonstellingen, muziekuitvoeringen of het theater. Ze is ouder dan ik, we schelen denk ik ongeveer tien jaar. Niet dat zoiets wat uitmaakt. Julie helpt me met veel dingen en ze is ongetrouwd. Maar ze is niet zoals Hetty want ze is wel in mannen geïnteresseerd. Er heeft zich gewoon niet de ware aangediend bij haar geloof ik. Ze is wel mijn liefste vriendin hoor, we trekken veel samen op.

Anna: Maar ze weet niet dat je verliefd op haar bent?

Lena: Ik denk het niet. Gezegd heb ik het niet en ik ben bang dat als ik dat wel doe dat het dan afgelopen is met de vriendschap. Maar ik ben wel echt verliefd geworden op haar. Eerst wilde ik dat niet maar ik kan het niet tegen houden. Als zij anders zou zijn dan zou ik voor altijd bij haar willen zijn.

Anna: Hoe bedoel je?

Lena: Nou ja, weet je als je zoals ik zo in elkaar zit dat het met een man niet kan dan zou het toch mooi zijn als je, wanneer je een leuke vrouw tegenkomt, gewoon ervoor kan kiezen om met haar te leven?

Anna: Kan dat niet dan?

Lena: Nee, natuurlijk niet. Bij jou wel dan? Ik ken wel vrouwen die samen leven hoor, maar die doen soms of ze zussen zijn of nichtjes of zo. Er is zoveel tegen om als vrouw samen te leven hier. Zelfs in Hammersmith. Hoewel ik begrepen heb dat er in Chelsea een groep vrouwen is die dat wel doen. Maar die hebben het niet gemakkelijk. Ze worden soms uitgescholden op straat of getreiterd. Het is best moeilijk hier. Toch zou ik best met een vrouw samen willen leven, als dat kon.

Anna: met Julie?

Lena: Als zij dat ook zou willen. Als zij ook van mij zou houden zoals ik van haar. Maar ze weet het niet eens.

Anna: Denk je dat het ooit zover komt?

Lena: Ik denk het niet. Ik durf het niet te zeggen. We maken plezier samen maar eigenlijk zou ik zo graag voor altijd bij haar zijn. Ik denk dat ze op een keer wel een leuke man tegen komt en dan is het weer anders voor ons. Ik denk niet dat ik ooit samen met iemand zal leven. In ieder geval niet met een man. Met een vrouw wil ik wel maar er is zoveel tegen en de kans dat ik iemand tref is niet zo groot. Misschien met een andere sitter. Soms gebeurt er weleens wat tussen ons sitters natuurlijk. Als je samen naakt poseert voor een schilder komt het weleens voor dat, nou ja dat er wat gebeurt onderling.

Anna: Nu maak je me nieuwsgierig.

Lena: Ik heb het één keer meegemaakt dat ik samen met een andere sitter voor een bekende schilder poseerde. Natuurlijk waren we netjes via de sitters deur de studio binnen gekomen. Toen we ons uitkleedden bij de haard viel me op dat het andere model me bekeek. Ze was mooi en ik zag er toen jonger uit dan ik nu ben. We stonden model voor een schilderij waarin we Griekse maagden moesten voorstellen en na een paar uur in een lastige houding te hebben gestaan waren we moe en dus voor die dag klaar. Lizzie, zo heette ze, had me vaak aangekeken en ik begreep niet zozeer wat er gebeurde. Maar goed, we waren klaar en konden ons weer aankleden. Zodra we achter het kamerscherm buiten zicht waren trok Lizzie zich naar me toe en probeerde me te kussen met haar armen om me heen.

Anna: Wat gebeurde er met je?

Lena: Even stribbelde ik tegen maar eigenlijk vond ik het fijn. Dus al snel liet ik het toe. Het aankleden duurde langer dan normaal. Er kon natuurlijk niks daar want we zouden zeker nooit terug gevraagd worden bij die schilder als we betrapt werden. Uiteindelijk zijn we braaf weg gegaan, Lizzie wilde met me afspreken en we hebben toen een dag afgesproken om elkaar weer te zien. Maar ik was zo nerveus dat ik niet durfde. Ik ben niet komen opdagen op die afspraak, ik durfde echt niet. Was er niet aan toe. Als het nu zou gebeuren met Julie zou ik wel gaan. Lizzie heb ik niet meer gezien daarna. Soms denk ik er nog weleens aan en dan kan ik mezelf wel voor mijn kop slaan want ze was leuk en mooi.

Anna: En nu?

Lena: Nu? Niks. Ik ben denk ik verliefd maar de vrouw op wie ik verliefd ben weet dat niet. Ze denk dat ik gewoon een goede vriendin ben. Ik laat het daarbij want ik ben bang haar kwijt te raken. Zoals ik het meestal bij laat. Zo graag als ik het wil om samen te zijn met iemand, zo onmogelijk voelt het. Ik ben er verdrietig om. Met een man kan ik niet zijn dus heb ik ervoor gekozen om lesbisch te worden en nu durf ik het niet aan om de vrouw op wie ik verliefd ben geworden dat te zeggen. Begrijp je dat?

Anna: Ik denk van wel. Toch zal het vast wel goed komen hoor. Zullen we maar even thee gaan drinken? We praten dan later wel verder.

Lena knikte en stond op. Na de thee ben ik terug gegaan naar mijn eigen tijd. Misschien spreek ik haar weer over een tijdje want ik weet dat ze de ware gaat tegenkomen, wie dat is en wat er dan gebeurt. 

© 2013 Anna Ros