Boekwinkel x.0

Vandaag was een literaire dag. Zo eentje die je deelt met een andere schrijfster omdat je samen iets heel moois aan het maken bent op boekengebied. De ontmoeting was deze keer in mijn eigen stad en omdat we veel te doen hebben en het om een heel bijzondere samenwerking gaat is het goed daar tijd, ruimte en de juiste locatie voor te kiezen. Het ging goed en wat er gaat komen zal menigeen verrassen. Mijzelf niet in het minst want iedere ontmoeting is een nieuw laagje op het canvas van ons werk.

Na afloop, en dat is altijd veel te vroeg, kon ik het niet laten even de stad in te dwalen. Een tochtje dat me langs het pand van De Slegte, u weet wel die winkel waar je zo lekker kan scharrelen in de stapels boeken tegen lieve prijsjes. En soms een diamantje vinden. Met dat pand is wat aan de hand. Het is immers een vraagteken. Een groot vraagteken.

Enige tijd geleden viel de zoveelste boekhandelketen om. Nu ja, bijna dan. Selexys, ik heb de naam nooit begrepen, trok het niet meer. Niet vreemd met zoveel peperdure panden op peperdure toplocaties in de grote steden. De vastgoedlasten van de doorgaans redelijk smaalvol ingerichte winkels wil ik niet eens weten, ze zullen astronomisch geweest zijn. Iedere grote stad had er wel een topboekhandel in op zien gaan. Donner in Rotterdam, Verwijs in Den Haag, ach de lijst met namen van ooit prachtige boekwinkels is eindeloos. Stuk voor stuk werden ze in de loop van de jaren door de opkomst van internet, modernistisch sneldenken, postmodernistische Amazon verzendhuizen en een immer afkalvende kwaliteit van het taalonderwijs (en dus de interesse in boeken) opgeslokt. Geketend in een winkelketen. De panden werden groter, luxer en megalomaner. Boeken lagen en stonden geordend en de kans op ontdekkingen van literaraire pareltjes en bijzondere boeken die niet in iedere redelijke boekwinkel te vinden waren nam even rap af als de vierkante meters in de panden met sfeerverlichting toenam. De geur van yuppenkoffie verdrong die van papier en inkt.

De nationale ramsjhandel De Slegte, ooit de nachtmerrie van iedere zichzelf respecterende auteur, verschoof van veredelde koophal van goedkope boeken en vreemdsoortige restpartijen van nog vreemdsoortiger uitgaven aangevuld met stokoude overschotten van privéverzamelingen naar het segment van het luxe design antiquariaat. De laatste incarnatie van De Slegte in Den Haag was de definitieve moedermoord op wat ooit die lekkere scharrelbak was. Het interieur was ineens afgestoft, opgeleukt met Apple-achtig design en de tweedehandsboeken stonden Godbetert geordend in het gelid in de lange rijen uniforme en doodsaaie kasten. Wèg was het gevoel. Ook De Slegte ging het niet redden.

Daarmee werden de designketen en de opgeleukte parelketting van nepparels tot elkaar veroordeeld. De combinatie van beiden is in alle opzichten natuurlijk een enorm verlies voor de boekenkoper maar tegelijk ook de enige weg om te voorkomen dat beiden zouden sterven.

verwijsdeslegte

Ergo, ik wandelde dus het vraagteken binnen. Boven de deur ook als zodanig zichtbaar gemaakt met een logo dat uitstraalt dat ze het ook niet meer weten. Een gevisualiseerde kwetsbaarheid van boekverkopers die aan het eind van hun Latijn lijken te zijn en het vervolgens maar aan het publiek dat zich van de goedkope schoenen van Invito naar de nog goedkopere van Bristol verplaatst vragen:

“Wat in Godesnaam wìllen jullie dan voor boekenwinkel?
Want wij weten het ook niet meer.
En, o ja, wij houden wel van boeken!”

Binnen verschoof mijn emotie van pijnlijke nieuwsgierigheid en drempelvrees via het Ikea interieur naar verbazing, verdwazing en uiteindelijk verweesdheid. Zelden heb ik me zo weinig thuis gevoeld in een boekwinkel. De koffiebar met tafeltjes neemt er een respectabele ruimte in en de kasten hebben als basis een passende rouwkleur. Het hele interieur ademt de sfeer van een boekencrematorium met ingebouwde klantenservice, informatiebalietjes en teveel ruimte tussen de kasten. De collectie boeken is daarbij dermate beperkt dat de lust om te zoeken je snel vergaat want hoewel dat zoeken uitstekend gaat is dat voor wat betreft het vinden bijkans onmogelijk. Een simpele test of er in het antiquariaat gedeelte – passend tweedehands genoemd – ergens een uitgave over koningin-regentes Emma (al is het een Fasseur boekje) te vinden is, stuitte al op leegheid van planken en afwezigheid in het computersysteem. “We kunnen zoeken op titel en woorden in titels” was de toelichting, sleutelwoorden schijnen niet te bestaan in dit boekengraf. Mijn hemel, wat hebben we gedaan in boekminnend Nederland om dit te verdienen?

Toen ik na een half uurtje ernstige verdwazing naar buiten strompelde zonder ook maar een papierbundeling aangeschaft te hebben, ik geef toe de verzameling Moleskine boekjes is groot (maar ook overal te koop) en verleidelijk, keek ik nog èèn keer naar die gevel. Pas toen was het me duidelijk: ze weten het echt niet meer. Mij wordt het koud om het hart om te beseffen dat ik verdorie nog afhankelijk aan het worden ben van dit soort verkoopkanalen. Natuurlijk respecteer ik de commercieel kwetsbare opstelling die de eigenaren van dit bedrijf kiezen. Het getuigt van lef om te laten weten dat je het niet meer weet en daar zelfs een logo op ontwerpt en gebruikt. Maar toch, ik mis de stapels van ‘De Echte De Slegte’ en de chique stilte van Verwijs toen Stam er nog bij was.

© 2013 Alice Anna Verheij

Naschrift: ik ben begonnen om een lijstje echte antiquariaten aan te leggen en een zwarte lijst van boekwinkels waar ik liever niet op de plank sta. Eentje staat er al op. En bij Amazon koop ik sowieso niks meer, ik respecteer de mensenrechten liever.